شهر شیراز یکی از مقاصد تفریحی ایرانیان و گردشگران خارجی است که ارگ کریم خان زند در این شهر قرار دارد. این ارگ در دوره زندیه و حکومتی کریم خان یزد ساخته شد و محل حکومت و زندگی کریم خان زند بوده است. ارگ کریم خان شیراز امروزه به عنوان یکی از بهترین جاذبههای گردشگری شیراز شناخته میشود. در این مقاله از وب سایت اوکی بلیط شما را با معماری، محوطه و بخشهای مختلف این بنای تاریخی بیشتر آشنا خواهیم کرد.
ارگ کریم خان کجا قرار دارد و تا چه ساعتی باز است؟
ارگ کریم خان در شهر شیراز، خیابان کریم خان زند، نبش میدان شهرداری قرار دارد. بازدید از ارگ از ساعت 8:30 صبح تا 21 آزاد است. هزینه ورودی برای ایرانیان و گردشگران خارجی متفاوت است، طوری که هزینه بازدید از ارگ برای گردشگران ایرانی 5 هزار تومان و برای گردشگران خارجی 50 هزار تومان میباشد.
تاریخچه ارگ کریم خان شیراز
ارگ کریم خان شیراز، یکی از مشهورترین بناهای تاریخی شهر شیراز در اواسط قرن 12 هجری به دستور کریم خان زند موسس حکومت زندیه بنا شد و محل اقامتی و حکومتی کریم خان بود. در معماری این بنا از دیوارهای بلند آجری، چهار برج دایرهای، تزئینات کاشی کاری و تزئینات داخلی استفاده شده است که نشان دهنده جایگاه هنر و معماری در دوره زندیه میباشد. بعد از سقوط حکومت زندیه این ارگ در دوران پهلوی به زندان و دارالحکومه تبدیل شد. امروزه بعد از بازسازی، بخش هایی از ارگ کریم خان مانند حمام و حیاط به عنوان موزه برای بازدید عموم در نظر گرفته شده است.
معماری ارگ کریم خان شیراز
نقشه ارگ کریم خان زند به شکل مربع است که در هر گوشه آن ساختمانهای خاصی وجود دارد. ساختمانها از آجر و سنگ ساخته شدهاند و مساحت تقریبی آن حدود 12800 مترمربع میباشد. در سمت شمال، جنوب و غرب این ارگ، ایوان و شش اتاق قرار دارد و حمام و اماکن در ضلع شرقی آن قرار دارند.
برجهای ارگ کریم خان و دیوارها
وقتی از دور به ارگ نگاه میکنیم چهار برج و بارو را میبینیم که اطراف آن نیز خندقی حفر شده است که بیشتر نقش دفاعی داشته است. ارتفاع دیوارهای برج حدود 14 متر میباشد و هر چقدر به سمت بالا میروند ضخیم تر میشوند طوری که در قسمت پایینی حدود 3 متر و در قسمتهای بالاتر 12 متر ضخامت دارند.
یکی از چیزهایی که این برج را جذاب کرده است خم شدن برج و باروهای آن است که بیشتر شبیه برج پیتزا در ایتالیا است. هر چند ارگ کریم خان از دور به شکل مربع دیده میشود، اما از نزدیک ذوزنقه است که علت آن کشیده شدن برجی که در ضلع غربی قرار دارد به سمت غرب است.
در هر برج سه طبقه دیده میشود که از طریق پلکان ها به یکدیگر راه دارند، همچنین دو اتاق نیز وجود دارد که یکی برای استراحت نگهبانان بنا میباشد و دیگری محلی برای نگهداری اسلحهها بوده است. در نمای بیرونی و داخلی این ارگ هیچ تزئینات خاصی وجود ندارد با این حال دیوارهای آن دو لایه میباشند که لایه بیرونی ضخیم تر از درونی است. بالای دیوارها ناودانهایی وجود دارد که برای خالی کردن آب باران قرار داده شده است به علاوه مزقلههایی نیز وجود دارد که برای تیراندازی استفاده میشد.
اتاقهای ارگ کریم خان زند
اتاقهای ارگ کریم خان شیراز، کاربردهای مختلفی داشتهاند و برای کارهای مختلف از جمله امور حکومتی، محل استراحت کریم خان و خانوادهاش استفاده میشد. در تزئینات اتاقها گچ بریهای ظریف و نقاشیهای دیواری دیده میشود که هر کدام نشانگر ذوق و سلیقه هنری دوره زندیه هستند. درها و ارسیها از چوب و شیشههای رنگی ساخته شدهاند که فضایی آرامش بخش و دلنشین ایجاد کردهاند، به علاوه چشم انداز اتاق ها، باغچه و حوض مستطیلی است که فضایی آرامش بخش ایجاد کردهاند.
اتاق ها از بخشهای مختلفی تشکیل شدهاند که هر کدام نقش خاصی دارند، رنسها برای نظم دادن به دیوارها به کار میروند، طاقچه های بالای دوال در دیوار میانی قرار دارند که برای قرار دادن وسایل سبک استفاده میشد، سردر اتاقها باعث میشد ورودی اتاق جلوه خاصی داشته باشد. بخشهای پایین دیوار که از کف تا پایین طاقچه ها امتداد دارد ازاره میگویند که علاوه بر نقش حفاظتی، جنبه تزئینی نیز دارند. هر اتاق بخش کوچکی برای نگهداری وسایل جانبی دارد که به آن پستو میگویند.
شاهنشین
شاهنشینها در سه ضلع ارگ قرار دارند. شاهنشین ضلع شمالی به دلیل آفتاب گیر بودن در زمستان استفاده میشد و یک بخاری در آن قرار داده شده است. سقف کاذب این شاه نشین از جنس چوب است و در قسمت جلوئی آن دو ستون قرار دارد که روی آن گلهای شاه عباسی حکاکی شدهاند. شاه نشین ضلع جنوبی قرنیه ضلع شمالی است و تمام اجزای ضلع شمالی نیز در آن قرار دارد. شاه نشین ضلع غربی برای استفاده در فصل تابستان مناسب است که جلوی آن حوض آب قرار دارد. در این شاه نشین ستون هایی با چوب ساخته شده است که روی آن نقش مارپیچ وجود دارد.
حوض آب ارگ کریم خان در شیراز
از دیگر بخشهای این بنا حوض آب است که از سنگ اتابک ساخته شده است و در وسط هر حوض فوارههایی وجود دارد. روبه روی هر ضلع حوضی وجود دارد که ضلع شمالی و جنوبی از طریق آبراهه به هم وصل شدهاند به علاوه این آبراههها آب را به داخل حوض سنگی مکعبی میریزند.
حمام ارگ کریم خان زند
در ضلع جنوب شرقی محوطه درگاهی وجود دارد که به حمام ارگ راه دارد، معماری حمام ارگ بیشتر شبیه حمامهای سنتی است به همین دلیل بازدید از آن جذابیت خاصی دارد. روی دیوارهای ارگ، گچبریهایی وجود دارد که از طبیعت الهام گرفته شدهاند و نشان دهنده ذوق و سلیقه هنرمندان شیراز است. در این حمام میتوان کف و سکوهای مرمرین، حوض های آب گرم و سرد، لوله های سفالی برای گرم کردن کف و انتقال آب مشاهده کرد.
در فضای بزرگ حمام صدا منعکس میشود که حال و هوای حمامهای قدیمی را بیشتر میتوان احساس کرد، جایی که حاکمان توسط خادمان ماساژ داده میشدند. بخشهای حمام نیز مشابه یک گرمابه سنتی هستند. سربینه یا رختکن حمام از چهار ستون و یک حوض در مرکز آن تشکیل شده است که فضا را گرم میکند. بخش بعدی حمام، خزینه است که محل شست و شو در آن قرار دارد و از طریق روزنههای سقف نور آن تامین میشود.
توصیه میکنم همین حالا برنامه سفر به شیراز را بچینید و بازدید از ارگ کریم خان شیراز را در لیست تجربههای فراموش نشدنیتان قرار دهید و حتما نظرات و تجربهتان را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.