آیا تاکنون پای خود را در داغ ترین بستر زمین گذاشته اید؟ نه جایی که آفتاب فقط می تابد، بلکه جایی که خود زمین، دمایی بالاتر از نقطه جوش آب دارد. کویر لوت، قلب تپنده و عطش زده ایران، صرفا یک صحرای خشک نیست. موزه ای زنده است که در آن، قوانین فیزیک به سخره گرفته شده اند. این کویر اسرارآمیز، در جنوب شرقی ایران قرار دارد که شامل سه استان خراسان جنوبی، کرمان و سیستان و بلوچستان است.
در قسمت شرقی این کویر گسل نهبندان و در قسمت غربی گسل نای قرار دارد. کویر لوت تقریبا 40 هزار کیلومتر وسعت دارد که 70 درصد آن در استان کرمان، 30 درصد آن در سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی قرار گرفته است. این کویر در بخش های شمالی 1000 متر و در بخش های جنوبی 500 متر ارتفاع دارد. در ادامه این راهنما از وب سایت اوکی بلیط در مورد دما، جمعیت و اسرار این کویر بیشتر صحبت خواهیم کرد.
بخش های مختلف کویر لوت
کویر لوت به سه بخش شمالی، مرکزی و جنوبی تقسیم می شود که هر کدام ویژگی های منحصر به فردی دارند. در ادامه وسعت و جزئیات بخشهای مختلف کویر لوت را بررسی خواهیم کرد.
لوت شمالی
لوت شمالی، مرتفع ترین بخش کویر لوت است که در استان خراسان جنوبی قرار دارد و از عناصر ریگ، شن و ماسه تشکیل شده است و حد جنوبی آن را بریدگی های نامنظم مشرف به چاله رود شور بیرجند تشکیل می دهد. ارتفاع این لوت در بخشهایی به ۱۰۰۰ متر هم میرسد. این منطقه از یک سو با کوهها و تپههای آتشفشانی و رسوبی احاطه شده که سبب بروز زلزله های متعددی در لوت شمالی شده اند و از سویی دیگر به رود شور بیرجند میرسد. برای سفر به این بخش باید راهی بیرجند شوید.
لوت مرکزی
لوت مرکزی، شگفت انگیزترین قسمت کویر لوت است که با نام چاله لوت نیز شناخته می شود و در استان کرمان واقع شده است. در قسمتهای شرقی لوت مرکزی، تپه ها و توده های عظیم و به هم پیوسته ماسهای قرار گرفته که سطح قابل توجهی از لوت را به عرض متوسط 52 کیلومتر پوشانده است. بخشی از ناهمواریهای لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است. لوت مرکزی با طول 162 کیلومتری خود انواع کویر های نمکی و گچی را در آغوش گرفته و کویر ملک محمد یکی از آنها است.
لوت جنوبی
لوت جنوبی که به لوت زنگی احمد هم مشهور است، در استان کرمان و شمال سیستان و بلوچستان قرار دارد و مکانی است که نسبت به مابقی پر بارتر است، زیرا غنیترین پوشش گیاهی منطقه را دارد و همین طور آثار باستانی از برپایی تمدن در آن یافته شده است. کلوتهای شهداد، مهمترین جاذبه این بخش به شمار میرود که برای سفر به این کلوتها هم باید راهی شهداد در استان کرمان شوید. میتوانید در بخش جنوبی علاوه بر کلوتها آثاری از تمدنهای باستانی یا تپههای ماسهای را ببینید.
لوت جنوبی به چند بخش مجزا تقسیم می شود:
دشت سز: این منطقه که در منابع خارجی از آن با عنوان هامادا یاد شده است، از سنگ های بزرگ و کوچکی پوشیده شده و کنار هم قرار گرفتند. فرسایش باد، تغییرات شدید دما و فرسایش آبهای جاری باعث به وجود آمدن همچین شمایلی در منطقه شده است.
کلوت ها: محلیها، به خندقهای عمیق و هرمهای ماسهای جنوب کویر، لوت کلوت می گویند. کلوتها در اثر فرسایش خاک توسط رود شور و بادهای شدید سیستان و بلوچستان پدید می آیند. رود شور در مرطوب کردن دیواره این کلوتها اثر کافی داشته و فرسایشهای آنها را تسهیل میکند.از لحاظ جغرافیایی منطقه، کلوتها در 24 کیلومتری ده سیف و 43 کیلومتری شهداد قرار دارند. در نزدیکی کلوتها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی نیست زمین از نوع رس است.
تپه های ماسه ای: بخشی پوشیده از تپههای ماسهای است. یکی از شگفتی های این منطقه ارتفاع بلند و شکل منحصر به فرد برخی از تپهها است. به طور متوسط ارتفاع برخی از این تپههای هلالی به 500 می رسد.
دمای کویر لوت
در سالهای اخیر بالاترین دمای دشت لوت دمای سطحی 80 درجه سانتی گراد ثبت شده است. البته دمای بیابان لوت در حال حاضر در روزها به حدود 50 درجه سانتی گراد و در شبها تا حدود 35 درجه سانتی گراد یا کمتر پایین می آید.
جمعیت کویر لوت
دشت لوت به دلیل گرمی و خشکی، منطقه مناسبی برای زندگی انسانها نیست، به همین دلیل جمعیت دائمی در خود کویر وجود ندارد. روستاهایی در حاشیه های آن وجود دارند که روستای دهج یکی از آنها است. همچنین، گاهی عده ای از عشایر به طور موقت در این دشت ساکن میشوند.
اسرار کویر لوت
یکی از اسرار کویر لوت به آثار باستانی کشف شده در این منطقه مربوط می شود. در نگاه اول، فکر میکنیم این دشت هرگز کسی را در خود نداشته اما وقتی باستان شناسان دست به کار میشوند، می بینیم که تاریخ این مکان بسیار غنی تر از تصور اولیه ما است. بقایای تمدنهای باستانی در اطراف کلوتها و مناطقی دیگر از حاشیههای کویر مشاهده شده است که قدمت آنها به 3000 سال پیش از میلاد مسیح می رسد.
بقایای برجی در منطقهای از این دشت کویری به نام زنگی احمد کشف شده است. باستان شناسان، سفال ها و شیشههای رنگی شکسته شدهای را در اطراف این برج مخروبه کشف کردهاند. با این تفاصیل، میتوان نتیجه گرفت که این منطقه همیشه خالی از سکنه نبوده و روزگاری مردمی در آنجا زندگی می کردند.
دشت لوت به ویژه در بخشهای مرکزی، بیابانهای صعب العبور بسیار و طوفان های بسیار شدیدی دارد که باعث شده است هیچ انسانی نتواند این کویر را تا انتها برود. این دشت بزرگ جاذبههای بسیاری را در خود جای داده است که هرکدام یک تور کویرگردی مخصوص به خود را می طلبد. پس معرفی این جاهای دیدنی به شما در انتخاب مقصد سفر کمک می کند.
لینک: منبع
1- دریاچه کویر لوت
این منطقه دشت بسیار بزرگی است که همه بخشهای آن بیابانی نیستند. در میان کلوتهای لوت دریاچه ای تشکیل شده است که حاصل طغیان رودشور از ارتفاعات خراسان جنوبی است و پرندگان مهاجر بسیاری به سمت آن پرواز می کنند.
2- کلوت های شهداد
مشهورترین جاذبه این منطقه همین کلوتهای اسرار آمیز هستند. کلوت به عارضهای طبیعی گفته میشود که در بیابان ها شکل میگیرد. این عارضه طبیعی در اثر فرسایش آب و باد ایجاد میشود. یکی از بقایای به دست آمده در این منطقه قدیمیترین پرچم فلزی جهان یا همان درفش شهداد هم این ادعا را اثبات می کند.
3- رود کال شور
در این دشت کویری رود های کوچک و بزرگی جاری است که البته بیشتر آنها فصلی هستند. مهم ترین این رودخانه ها رود کال شور است که در نزدیکی کلوت ها جریان دارد. این رودخانه تنها در فصل زمستان و اوایل فصل بهار پر آب میشود. کال شور، رودخانهای کویری با آبی بسیار اسیدی است. تماس با آن ممنوع و خطرناک است. برای رسیدن به کال شور باید از کلوتهای شهداد بگذرید و وارد مسیر نهبندان شوید. از آنجا به بعد رودی را می بینید که در منطقهای به نام ریگ پنج انگشت جاری شده است این رودخانه کال شور نام دارد.
4- گندم بریان
منطقهای بسیار پرم با نام گندم بریان در شرق رودکال شور قرار گرفته است که آب و هوایی به شدت گرم دارد و از سنگ ها و گذارههای بازالتی آتشفشانی پوشیده شده است که از دور به گندم سوخته یا بریان شباهت دارند. در فصلهای خنکتر سال یعنی بهار و پاییز گندم بریان به یکی از مناطق محبوب کویرگردها تبدیل میشود. فقط از جاده شهداد به نهبندان میتوانیم به گندم بریان برویم. گندم بریان از یک سو به غرب این دشت در استان کرمان و از سوی دیگر به شمال شرقی این دشت در استان خراسان جنوبی منتهی میشود.
5- تنگه رتیل
تنگه رتیل، بزرگترین تنگه در کویر است که در بخش شمالی کویر قرار گرفته است و با شهداد 130 کیلومتر فاصله دارد. در ابتدای تنگه رتیل دیوار های بلندی با ارتفاع نزدیک به 50 متر می بینید که از ماسه های درشتی تشکیل شده است که به صورت لایه به لایه هستند. این تنگه محل زندگی حشرات مختلف به ویژه رتیلها است.
6- نبکاها
گلدان های طبیعی یا نبکاها، یکی دیگر از زیبایی های منطقه هستند که در اثر فرسایش آب و خاک در اطراف درختچه های گز ایجاد می شوند و گاهی طول آنها به 10 متر نیز می رسد. اگر مشتاق تماشای نبکاها هستید، راهی جز عزیمت به سوی غرب این کویر نخواهید داشت.
7- ریگ یلان
اگر حقیقت ابهت بیابان را می خواهید در جان و دل خود حس کنید، تنها یک راه است باید به ریگ یلان گام بگذارید. این پهنهی ماسهای، با طبیعتی دست نخورده و بکر، زیستگاه سایههای فرار همچون روباه شنی و گونه هایی سختکوش چون رتیل است. ریگ یلان، در شرق لوت مرکزی، همچون پلی طبیعی، خراسان جنوبی، کرمان و سیستان و بلوچستان را به هم وصل میکند. برای آغاز سفر به قلب شنها، مقصد شما باید روستای ده سلم در جنوب غربی نهبندان باشد جایی که تنها 35 کیلومتر با آغاز عظمت ریگ یلان فاصله دارد.
آیا کویر لوت زمانی دریا بوده است؟
بله، کویر لوت در گذشته یک پهنه آبی عظیم بوده است. کویرها در واقع همان بستر دریاهایی هستند که آب آنها کاملا تبخیر شده و تنها شن و ماسه را بر جای گذاشته اند. قابل ذکر است که این منطقه درگذشته میزبان دریایی به نام تنیس بوده که با فرونشست و تبخیر آب آن، کویر لوت شکل گرفته است.
منبع: whc.unesco.org
کویر لوت یکی از شگفت انگیزترین پدیدههای طبیعی ایران است، جایی که طبیعت با نهایت قدرت، چشماندازهایی متفاوت از هر جای دیگر ساخته است. از کلوتهای اسرارآمیز شهداد گرفته تا پهنههای نمکی، آسمان پرستاره و سکوت عمیق کویر لوت مقصدی است که هم برای عاشقان طبیعتگردی جذاب است و هم برای کسانی که دنبال تجربهای متفاوت و آرامشبخش هستند.
با این حال، سفر به لوت نیازمند برنامهریزی دقیق، انتخاب زمان مناسب، و توجه به نکات ایمنی است، چون شرایط اقلیمی کویر میتواند سخت و غافلگیرکننده باشد. اگر مسیر، اقامت و زمانبندی سفر را درست انتخاب کنید، کویر لوت میتواند یکی از خاطرهانگیزترین سفرهای زندگی شما باشد. اگر قصد دارید کویر لوت را از نزدیک ببینید همین حالا با مراجعه به وب سایت اوکی بلیط برای سفر خود برنامه ریزی کنید.